Adran nesaf | |
Adran or blaen |
|
OBAITH............1
| |
ac yna i dwedai ffrolho wrth Arthur / mae drwg oedd i obaith ef / pan ollyngodd ef i vad yn rhydd / | YK 115r. 17 |
|
OCTA..............11
| |
ac o hyny allan i ffoes y saysson gidac octa ap hingestr ar rhan vwiaf or llu hvd ynghaer evroc / | YK 93v. 11 |
ac a ddalodd octa a llawer oi boneddigion / | YK 93v. 17 |
ac octa | YK 93v. 25 |
ac oddyno i daeth Emrys i geisio kyngor / beth a wnai ef i octa / Sef oedd i gyngor peri i octa / ai holl lu gymryd kadwyn yn llaw pob vn onaddynt a thamaid o bridd ymhen pob vn | YK 94r. 18 |
ac oddyno i daeth Emrys i geisio kyngor / beth a wnai ef i octa / Sef oedd i gyngor peri i octa / ai holl lu gymryd kadwyn yn llaw pob vn onaddynt a thamaid o bridd ymhen pob vn | YK 94r. 19 |
ac o hyny allan / i gelwid ef ythur bendragon / Sef a oric octa ap hingestr gwahawdd y saysson attaw / gan ddwedyd wrthynt / gwedi marw Emrys i bod hwynt yn rhydd or llw a roysent iddaw / | YK 100r. 16 |
a dal octa | YK 100v. 17 |
ac yna i peris ef gyrchy octa | YK 101r. 3 |
ac i by ef yn nychy yn hir o amser / oni ddigiodd y gwyr oedd yn kadw octa | YK 103r. 22 |
ac yn llosgi / a ffan glyby octa | YK 104r. 6 |
ac i llas octa | YK 104r. 22 |
|
OCH...............1
| |
Ag yna i pregethodd ] arthur yw wyr val hyn / ha wyr da heb ef / hysbys yw / may och nerth chwi | YK 129r. 2 |
|
OCHEL.............1
| |
a gwaiw / Sef a wnaeth Arthur / i ochel | YK 115r. 26 |
|
OCHROG............1
| |
ac yn ddiannod erbyn darvod y gwsaneth / ar fferenav / i roedd o vewn y vynwent hono / gyverbyn ar allor vawr / vn garreg vawr / gyffelib i mynor / yn bedwar ochrog / | YK 106r. 6 |
|
ODYN..............1
| |
ac a gysegrwyd llawer o eglwisi yn i henw hwynt / nid amgen / llanddervel o vewn penllyn yngwynedd / yn enw dervel gadarn / llanpadarnvawr llanpadarn odyn / llanpadarn drefegloys / yn enw padarn beisrydd o vewn Sir abertivi yn y deav / | YK 141r. 12 |
|
ODDARNYNT.........1
| |
a rhoddi i bawb i tiroedd a ddygyssid yngham oddarnynt / | YK 95r. 10-11 |
|
ODDIAR............2
| |
ac a gavas trwy addaw yddynt bob rryw dda er dyvod gidac ef / i oresgyn ynys brydain oddiar Emrys / | YK 97v. 12 |
a thyny Pentraink oddiar i varch / ai rwymo yn sickir / | YK 127v. 1 |
|
ODDIARNO..........1
| |
ac yn drist am i ddianc ddwy waith oddiarno / | YK 136r. 6 |
|
ODDIARNYNT........2
| |
a ddygyssai y saysson oddiarnynt | YK 112v. 21 |
a ddarostyngaisti iti dy hyn a dwyn braint gwyr rhyvain oddiarnynt / | YK 120v. 9-10 |
|
ODDIGERTH.........1
| |
ac wedi darvod y kinio ychod / i daeth pawb allan / oddigerth y dinas / i edrych amravailion chwareoedd / nid amgen / marchogion / yn torri ffynn / | YK 119r. 23 |
|
ODDIWRTH..........4
| |
a ffan ddaethant yno ir aethant / yn i gweddi ar ddyw / o vlaen Temyl apolo / val i genyssid Iessy Brenin y Brenhinoedd / ar y dydd hwnw i ryddhav y byd / oddiwrth i pechodav / ddangos o honaw ef / oi vawr wrthiav yddynt oleini / drwy wrthiav pwy oedd vrenin tilwng [~ teilwng ] ir ynys hono / rrac kolli gwaed gwirioniaid / wrth darowsder [~ drawster ] / | YK 105v. 19 |
a ffan ddaethant ir llys kyvarch gwell i arthur a wnaythant / gan i anerch oddiwrth lles / amherawdyr rhyvain / i roi llythyr yn i law ef ar geiriav hyn ynthaw / lles amherawdyr rhyvain / yn anvon anerch at arthur vrenin y brytaniaid / megis ir haeddodd / kans rhyvedd yw geni vi dy greylonder di ath ynvydrwydd / o anian ffolder kans ynvyd i soraist di vy vi amherawdyr rhyvain / | YK 120r. 12 |
a thlyssav a rhyddhav / oddiwrth pob trayl / a thaledigaethion / | YK 122v. 18 |
ac wedi manegi i les ddyvod kenadav oddiwrth arthur / | YK 126r. 22 |
|
ODDIWRTHIF........1
| |
a ddelav rrac llaw yn yr ynys hon / Sef ir attebodd merddin / na doedd Iawn dravthy or rryw bethav hynny / ond pan vai raid a ffestwedwn / i heb amgen / yr yssbryd glan yr hwn y sydd im dysgv i ai oddiwrthif pan vai raid ym wrtho | YK 95v. 22 |
|
ODDIWRTHYNT.......2
| |
ac yn bwrw i llydded / oddiwrthynt | YK 93v. 22 |
ach ond gofyn iddo / pa pa waith a ddychmyge ef i wneythyr ywchben y lle hwnw / Sef i kynghores merddin vyned ir werddon ir lle i roedd gor y kwri [~ cewri ] / ar vynydd kilara / kans yno i mae mini [~ meini ] rryvedd heb wybod o neb ddim oddiwrthynt / | YK 96r. 5 |
|
ODDYNO............10
| |
ac oddyno i daeth Emrys i geisio kyngor / beth a wnai ef i octa / Sef oedd i gyngor peri i octa / ai holl lu gymryd kadwyn yn llaw pob vn onaddynt a thamaid o bridd ymhen pob vn | YK 94r. 16 |
ac oddyno i daeth ef hyd ynghaer wynt i wneythyr yr vn rhiw / | YK 95r. 12 |
ac yna i dowad Emrys / dan chwerthin pa vodd i gellid ti ddwyn oddyno Sef i dowad merddin / na chyffro di arglwydd ar chwerthin / cans ni ddwedaf namyn pryddder / | YK 96r. 12 |
ac wedi hyny meddylio a wnaythant ef ai vrawd / pa ddelw i gallent ymryddhav oddyno | YK 109r. 24 |
ac oddyno i gid i daethant / hyd ynghaer ludcoed / | YK 109v. 15 |
ac oddyno hyd ynghaer vyddai | YK 110r. 19 |
ac oddyno / rrhai or saysson / | YK 111v. 19 |
ac oddyno i ddaeth Arthur i wlad yr ia / Sef Iseland / | YK 113r. 19 |
ac oddyno yn llawen i daethant adref at Arthur / | YK 128v. 17 |
ac oddyno i daeth Arthur i ynys avall | YK 137r. 24 |
|
OEDIWCH...........2
| |
a dwedyd yn ychel wrth i wyr nac oediwch nac oediwch wyr da / ddial kamav yn teidiav ar y gwyr hyn / rhowch yddynt ddyrnodav llidioc / | YK 132r. 9-10 |
a dwedyd yn ychel wrth i wyr nac oediwch nac oediwch wyr da / ddial kamav yn teidiav ar y gwyr hyn / rhowch yddynt ddyrnodav llidioc / | YK 132r. 10 |
|
OEDRAN............1
| |
ac nid oedd ef o oedran / ond pymthengmlwydd / | YK 108r. 20 |
|
OEDD..............138
| |
a hevyd doeth hael a thrigaroc oedd ef / a ffan glyby Emrys hyny / myned a oric ai lu yn i hol hwynt / | YK 92v. 10 |
ac eraill / Sef oedd yn i gyngor Esgob caer loiw | YK 93v. 25 |
ac oddyno i daeth Emrys i geisio kyngor / beth a wnai ef i octa / Sef oedd i gyngor peri i octa / ai holl lu gymryd kadwyn yn llaw pob vn onaddynt a thamaid o bridd ymhen pob vn | YK 94r. 18 |
achos i dygassant hwynt / oedd pan ddelai glevyd ar vn o naddynt gwnevthyr Ennaint a wnaent ynghanol y maen / | YK 96r. 21 |
ac yn benaf arnynt / i raeth ythur ben dragon / a ffymtheg mil o wyr arvoc gantho / a merddin hevyd / am i vod yn orav / o athrylith / kilamwri / oedd vrenin yn ywerddon yr amser hwnw / a ffan glyby / kilamwri hynny dyvod a llu mawr / | YK 96v. 11 |
ac yno i gwyby pawb mai gwell oedd gywrainrwydd / na chryfder / ar amser hwnw i roedd pasgen ap gwrtheyrn gwedi ffo i Germania / | YK 97v. 5 |
ac yn y diwedd i gyrrwyd y saysson i ffo ai hymlid hyd y lle a elwir mynydd damen / kans lle ychel kadarn oedd hwnw / o greigiav a cherric / ar nos hono i byant yno / | YK 100v. 6 |
ac assaf atto ef / o herwydd agos at y pasg oedd hi | YK 101r. 4 |
a ffan wyby y brenin hynny i llidiawdd ynte / gan anvon kenadav / ar i ol / i erchi i wrlais ddyvod dracheven / kans sorhad mawr oedd ado llys y brenin heb i gennad / | YK 101v. 6 |
a gadarnhaodd y kestill oedd iddaw / | YK 101v. 16 |
ac i gelwis ythur atto / wlffin yn yr Estron iaith Vlffius / o gaer gariadawc / oedd varchog iddo ef / | YK 102r. 1 |
a ffan ddarvy yddynt ymrithio yn y ffyrf hynny / myned a wnaythant hyd y morth castell dindagol ddechrav nos / gan vanegi ir porthor / vod Gwrlais wrth y porth Sef a oric y porthor a ygores y porth / gan dybiaid mai gwrlais ai ddav was oedd yno / | YK 102v. 12 |
ac i by ef yn nychy yn hir o amser / oni ddigiodd y gwyr oedd yn kadw octa | YK 103r. 22 |
ac ir aethant hwynte i Germania ar gwyr oedd yn i kadw gida hwynt | YK 103v. 3 |
ac anrhithio y wlad / i lladd / ai llosgi a wnaythant / Sef ir oedd llew ap kynvarch yn dwyssog ar y brytaniaid cans ef a briodyssai anna verch ythur bendragon / | YK 103v. 9 |
a gwr mawr hynaws oedd ef a gwr a garai wirionedd / ar llew ap kynvarch hwnw / a rodd lawer kad ar vaes | YK 103v. 13 |
ac nis gadawai i gynghoriaid iddaw vyned a chlaved oedd ef / | YK 104v. 13 |
ac ef / ar heini a gowssant wybod nad yvai ythur ddim diod / namyn dwfr ffynon / yr hon oedd yn agos i ddinas verolan / Sef y saysson a baryssant wenwyno /r/ ffynon hono / | YK 104v. 20 |
ac a oedd o ddwfr yn i hamgylch / | YK 104v. 23 |
ac velly goresgyn a wnaythant / o hwmber / hyd ymhenryn Bladdon yn y gogledd / kans yn yr amser hwnw / anghytyndeb oedd ymsyg y brytaniaid / am wneythyd brenin arnynt / | YK 105r. 25 |
a ffan ddaethant yno ir aethant / yn i gweddi ar ddyw / o vlaen Temyl apolo / val i genyssid Iessy Brenin y Brenhinoedd / ar y dydd hwnw i ryddhav y byd / oddiwrth i pechodav / ddangos o honaw ef / oi vawr wrthiav yddynt oleini / drwy wrthiav pwy oedd vrenin tilwng [~ teilwng ] ir ynys hono / rrac kolli gwaed gwirioniaid / wrth darowsder [~ drawster ] / | YK 105v. 22 |
ac nis gallent / ar archesgobion a ddywedyssant / na doedd yno / mor neb oedd deilwng / iddo gael y goron / | YK 106r. 24 |
ac yna ir aeth kai / ar kleddav at i dad kynyr varchog gan ddwedyd / wele / llyma y kleddav oedd yn y garreg / gweddys imi vod yn vrenin or ynys hon / | YK 107r. 11 |
ac yno i dowod kynar wrth arthur mai ef a oedd dilwng i vod yn vrenin ar ynys brydain / kans ni allai ef / na neb arall / dyny mor kleddav hwnw allan or garreg / ond y neb y sydd gyvion vrenin ir ynys / | YK 107r. 25 |
ac nid oedd ef o oedran / ond pymthengmlwydd / | YK 108r. 19 |
ac nid oedd ef yn goddiwes o dda / agos gmaint | YK 108r. 21 |
ac yno dyvyny i benaithiaid atto / Imgynghori a hwynt / Sef oedd i kyngor / danvon at howel mymber llydaw yr hwn oedd vrenin llydaw / | YK 109v. 7 |
ac yno dyvyny i benaithiaid atto / Imgynghori a hwynt / Sef oedd i kyngor / danvon at howel mymber llydaw yr hwn oedd vrenin llydaw / | YK 109v. 9 |
ac ar brytaniaid oedd yndi a ffan wyby Arthur hyny / i peris ef grogi y gwystlon / heb ohir / | YK 110r. 21 |
ac ef a oric a ymydawodd ar ffeichtiaid lle ir oedd ef yn yr Alban / | YK 110r. 25 |
ac ar hyny i raeth dyvric archesgob caer llion / i ben mynydd ychel oedd garllaw / | YK 110v. 9 |
a oedd deilwng i vrenin | YK 110v. 19 |
ac oedd kyssygredig / | YK 111r. 3 |
ac ynte oedd wedi cymell y ffeichtiaid hyd y mor / kans hwnw oedd y trydydd ffo / a wnaythodd Arthur a howel / ar yr ormessol genedl honno / | YK 111v. 16 |
ac ynte oedd wedi cymell y ffeichtiaid hyd y mor / kans hwnw oedd y trydydd ffo / a wnaythodd Arthur a howel / ar yr ormessol genedl honno / | YK 111v. 17 |
a thegach oedd hi / na gwraig yn ynys prydain / | YK 113r. 8 |
a hevyd / vn rinwedd ragorawl oedd ar arthur / o ran ffydd gadarn gref / | YK 113v. 20 |
ac arverav / oni oedd yn honaid yr ynys hono / megis na doedd vn Brenin / | YK 113v. 27 |
ac ar vrys ni wnaeth ef lai / na goresgyn holl Europia / Sef oedd hyny / traian y byd / | YK 114r. 9 |
ac nid oedd na Brenin / na thwyssawg galleys na bai yn keissio dysgyblio / wrth voes ar arverav / y brenin Arthur | YK 114r. 10 |
ac ni thykiawdd iddaw ef kans amlach a dewrach oedd marchogion Arthur | YK 114v. 22 |
ac Arthur i ynys oedd garllaw mewn Avon vawr yr hon a elwid Sain / yr hon a lithir o ddinas paris / | YK 115r. 3 |
ac nid oedd ddim well gan Arthur na hyny / | YK 115r. 8 |
ac yna i dwedai ffrolho wrth Arthur / mae drwg oedd i obaith ef / pan ollyngodd ef i vad yn rhydd / | YK 115r. 17 |
ac mai digon oedd vn bad / ir vn a gai y vyddegoliaeth / | YK 115r. 23 |
ac ai trewis ef ar i dalken / onid oedd i waed ef / yn ffrydio ir llawr / drwy i helmed / | YK 115v. 14 |
ac a gavas yn i gyngor ddal i lys / ynghaer llion Arwysg / kans tecaf lle oedd hwnw a chyvoethocaf / | YK 116v. 4 |
ac or ty arall ir dinas ir oedd tir teg gwastad sych / | YK 116v. 10 |
ac am hyny / i kyfflybid hi i ryvain / hefyd yn y dinas honno / ir oedd dwy Eglwys Arbennig / | YK 116v. 17 |
a mynachlog y kannonwyr oedd honno / hevyd yno i roedd yr archesgobty penaf / or tri archesgobty oedd yn ynys brydain a hevyd aniveiri oedd yn y dinas honno / amrevailion gelvyddydav / | YK 116v. 24 |
a mynachlog y kannonwyr oedd honno / hevyd yno i roedd yr archesgobty penaf / or tri archesgobty oedd yn ynys brydain a hevyd aniveiri oedd yn y dinas honno / amrevailion gelvyddydav / | YK 116v. 26 |
a mynachlog y kannonwyr oedd honno / hevyd yno i roedd yr archesgobty penaf / or tri archesgobty oedd yn ynys brydain a hevyd aniveiri oedd yn y dinas honno / amrevailion gelvyddydav / | YK 116v. 27 |
a ffenna lle a dinas yn y dyrnas oedd kaerllion arwysg yn yr amser hwnw / | YK 117r. 2 |
ac velly or alban i daeth Aron ap kynvarch vrenin yno / yrien ap kynvarch arglwydd Reged kaswallon lawir / arglwydd gwynedd / meiric Brenin Dyved / kattwr Iarll kerniw a thri Archesgob ynys brydain / a ffenna o naddynt / oedd archesgo caer llion arwysg / kans braint legat oedd iddaw / | YK 117r. 19 |
ac velly or alban i daeth Aron ap kynvarch vrenin yno / yrien ap kynvarch arglwydd Reged kaswallon lawir / arglwydd gwynedd / meiric Brenin Dyved / kattwr Iarll kerniw a thri Archesgob ynys brydain / a ffenna o naddynt / oedd archesgo caer llion arwysg / kans braint legat oedd iddaw / | YK 117r. 21 |
a gwr santaidd oedd hwnw / ai enw ef oedd dyvric / | YK 117r. 21 |
a gwr santaidd oedd hwnw / ai enw ef oedd dyvric / | YK 117r. 22 |
ac a ddaeth yno / kans vn or tair gwledd arbennic ynys prydain oedd honno / | YK 118r. 2 |
ac nid oedd vn or ty draw ir sbaen / ar a vynai dda / na ddaeth ir wledd honno / i gymryd amravailion roddion ar a vynai bawb / a llawer hevyd a ddaeth yno / i edrych y wledd / heb i gwahawdd / | YK 118r. 2 |
ac yn i vlaen ef i roedd bedwar o dwyssogion yn dwyn pedwar kleddav yn noethion kans hyny oedd braint Amerodr henway y pedwargwyr hyny oedd Aron ap kynvarch Brenin yr alban / kaswallon lawhir arglwydd gwynedd / meiric Brenin dyved / a kattwr Iarll kerniw / | YK 118r. 18 |
ac yn i vlaen ef i roedd bedwar o dwyssogion yn dwyn pedwar kleddav yn noethion kans hyny oedd braint Amerodr henway y pedwargwyr hyny oedd Aron ap kynvarch Brenin yr alban / kaswallon lawhir arglwydd gwynedd / meiric Brenin dyved / a kattwr Iarll kerniw / | YK 118r. 19 |
ac nid oedd lai o aniver yn gwsnaythy ar y vrenhines nac ar yr amherawdr Arthur / ai wyr da yntav / | YK 119r. 8 |
ac ynys brydain o bob da moesay a devodav / o herwydd vn arver oedd holl wyr llys arthur ai gwragedd / | YK 119r. 15 |
ac yn i le ynte i rroed dewi / yn archesgob kaer llion arwysg kans gwr dysgedig bycheddawl oedd ef / | YK 119v. 27 |
a gwr dysgedig bycheddol oedd yntav / | YK 120r. 5 |
ac a gavas ef or chwech ynys eraill / o betyd / chwechigen mil / Sef oedd henway yr ynyssoedd hyny / Iwerddon / ynys yr ia scotland / orck llychlyn a denmarc / | YK 122r. 22 |
ac ef a vanegawdd hyny i genadav gwyr rhyvain / oedd yno yn aros atteb / | YK 122v. 13 |
a ffen glyby lles amherawdyr rhyvain hyny / ir aeth ef yn i gyngor / ef a Senydd rhyvain / Sef oedd yn i gyngor anvon at vrenhinoedd y dwyrain i erchi nerth ganthynt yn erbyn arthur a chida hyny / twyssogion Ieyrll Barwniaid / | YK 122v. 27 |
ac llawer o wyr da eraill a oedd ddarostwngedig i ryvain / | YK 123r. 5 |
ac eraill o Seneddwyr rhyvain / Sef oedd yryvedi yr aniver a gas lles gan i wyr hynny oll / deigain a ffedwar kant o viloedd / | YK 123r. 8 |
a Syr kai hir ap kynar gidac ef wrth gyvrwyddyd gwr or wlad hono / yn agos ir mynydd / lle ir oedd y kawr / | YK 124r. 9 |
ac a ddanvones Arthur bedwyr i edrych pa vn or ddav le ir oedd y kawr / | YK 124r. 13 |
ac yna pan weles ef Arthur yn dyvod / kymryd ffon haiarn yn i law a wnaeth y kawr / yr hon oedd anveidrawl o vaint / | YK 124v. 18 |
ac ef / Sef oedd y kenadav / Gwalchmai / Bosso Iarll rhydychen / Geraint Gaerwys or ysbaen a bedwyr bentrilliad a llawen vy gan lu Arthur vyned Gwalchmai yno / dan dybied i kymhellai ef hwynt i frwydro / | YK 126r. 14 |
ac ystyried o honaw i madrodd hwynt / yr amherawdr a ddyvod / mae Iownach oedd i Arthur liwiaw ynys Prydain na myned ymaith | YK 126r. 24 |
a gwyr rhyvain yn i hymlid / i geisio dial y gwr arnynt / Sef geraint oedd olaf / | YK 126v. 11 |
ac yn vlayna or ymlidwyr ir oedd Marcinicus / i ddial y gwr / | YK 126v. 13 |
ac nid oedd ohonynt ywch ben dengmil | YK 128r. 18 |
A beddino i lu a wnaeth yn wyth byddin, ag ir oedd bum cant a chwe mil o wyr ymladd profadwy ymhob byddin. | YK LLst 129, 45r. 1 |
Ag ymlaen pob byddin ir oedd dau farchog clodfawr, profadwy. | YK LLst 129, 45r. 4 |
Ag o flaen y kyntaf ir oedd Aron ap Kynfarch, brenin yr Alban, CHattwr, iarll Cerniw, a'r fyddin honno oedd o'r tu deau. | YK LLst 129, 45r. 6 |
Ag o flaen y kyntaf ir oedd Aron ap Kynfarch, brenin yr Alban, CHattwr, iarll Cerniw, a'r fyddin honno oedd o'r tu deau. | YK LLst 129, 45r. 7 |
Ag o'r tu arall ir oedd Rosso, iarll RHydychen, a Geraint Caerwys o'r Ysbaen. | YK LLst 129, 45r. 8 |
Ag o flaen y trydydd fyddin ir oedd Achel, brenin Denmark. | YK LLst 129, 45r. 9 |
Ag o flaen y pedwerydd fyddin ir oedd Howel Ymber LLydaw a Gwalchmai ap Gwyar. | YK LLst 129, 45r. 10 |
Ag yn ol y pedair byddin hynu ir oedd pedair eraill a dau farchog o reolwyr ar bob vn ohonynt. | YK LLst 129, 45r. 12 |
Ymlaen y kyntaf ir oedd Cai Hir ap Cynyr marchog a Bedwyr iarll, ymlaen yr ail ir oedd Holidnys twysog Rydain, a Gwidiart, twysog Poytyers, ymlaen y trydydd Owain o Gaerllion a Gwinwas o Gaer Gaint, ag ymlaen y bedwerydd ir oedd Irien o Gaer Vaddon a Gwrsalen o Gaerdor, a elwir heddiw Dorchester. | YK LLst 129, 45r. 13 |
Ymlaen y kyntaf ir oedd Cai Hir ap Cynyr marchog a Bedwyr iarll, ymlaen yr ail ir oedd Holidnys twysog Rydain, a Gwidiart, twysog Poytyers, ymlaen y trydydd Owain o Gaerllion a Gwinwas o Gaer Gaint, ag ymlaen y bedwerydd ir oedd Irien o Gaer Vaddon a Gwrsalen o Gaerdor, a elwir heddiw Dorchester. | YK LLst 129, 45r. 14 |
Ymlaen y kyntaf ir oedd Cai Hir ap Cynyr marchog a Bedwyr iarll, ymlaen yr ail ir oedd Holidnys twysog Rydain, a Gwidiart, twysog Poytyers, ymlaen y trydydd Owain o Gaerllion a Gwinwas o Gaer Gaint, ag ymlaen y bedwerydd ir oedd Irien o Gaer Vaddon a Gwrsalen o Gaerdor, a elwir heddiw Dorchester. | YK LLst 129, 45r. 17 |
Ag yn ol hynu ir oedd Arthur a lleng o wyrda gidag ef, ag o'i flaen ir oedd delw a draig euraid yn arwydd noddfa i bawb o'r brathedig. | YK LLst 129, 45r. 19 |
Ag yn ol hynu ir oedd Arthur a lleng o wyrda gidag ef, ag o'i flaen ir oedd delw a draig euraid yn arwydd noddfa i bawb o'r brathedig. | YK LLst 129, 45r. 20 |
A rhyfedi Arthur i hun oedd chwech o wyr, chwe chant a chwe mil. | YK LLst 129, 45r. 21 |
a ffawb onaddynt oedd yn wllyssiawl / i wneythyr kyngor arthur / | YK 129r. 21 |
a dav varchog yrddol glodfawr yn ryolwyr / ymlaen y gyntaf ir oedd flaidd | YK 129v. 21 |
ac aliffantus Brenin yr ysbaen / ymlaen yr ail vyddin ir oedd / Irtagus Brenin parcia / a morffilipus Seneddwr o ryvain / | YK 129v. 23 |
ac ymlaen y drydydd vyddin ir oedd Boctus Brenin medveddwr a Seneddwr arall o ryvain / | YK 130r. 2 |
ac ymlaen y bedwerydd vyddin ir oedd Borex Brenin Bilia / | YK 130r. 5 |
ac yn ol y pedair hyny ir oedd pedair eraill ymlaen y gyntaf i roedd Serus brenin y twr / | YK 130r. 8 |
a ffentrassus Brenin yr aipht / ymlaen yr ail ir oedd ddav Seneddwr o ryvain / ymlaen y drydydd ir oedd / Politus Brenin affrica / | YK 130r. 11 |
a ffentrassus Brenin yr aipht / ymlaen yr ail ir oedd ddav Seneddwr o ryvain / ymlaen y drydydd ir oedd / Politus Brenin affrica / | YK 130r. 13 |
a thwysog arall / ymlaen y Bedwerydd / ir oedd Tenitus Twysog Sirinia / | YK 130r. 15 |
ac yn ol yr hain ir oedd pedair byddin eraill / ymlaen y gyntaf ir oedd Penitus Seneddwr o Ryvain / | YK 130r. 17 |
ac yn ol yr hain ir oedd pedair byddin eraill / ymlaen y gyntaf ir oedd Penitus Seneddwr o Ryvain / | YK 130r. 18 |
ac ymlaen yr ail ir oedd Siprus Twysog | YK 130r. 20 |
ac ar y drydydd vyddin ir oedd Siprus Twysog arall / | YK 130r. 21 |
ac ar y drydydd vyddin i roedd meiric or coed / o vlaen y bedwerydd vyddin ir oedd Rain Seneddwr o Ryvain / | YK 130v. 1 |
ac yn ol hyny / ir oedd yr ymherawdyr yn dysgy i wyr lle i gwelai reitiaf | YK 130v. 2 |
ac yna i llas llawer o bobty / val ir oedd vlin i drythv | YK 130v. 21 |
ac yna hevyd i llas trowyr da eraill / nid oedd waeth i gwrhydri na thwysogion / Sef a wnaeth howel a gwalchmai ymgadw ynghyd a lladd a gyffyrvai a hwynt / | YK 131v. 15 |
ac or diwedd i kavas gwalchmai yr hwn oedd ef yn i ddamyno / nid amgen / nad kwrdd a lles amherawdr rhyvain / | YK 131v. 20 |
ac nid oedd dim well gan yr amherawdr nac ymgaffel a Gwalchmai a newidiaw dyrn | YK 131v. 22 |
a ddycbwyd / hyd y dinas oedd iddo ef i hvn / o vewn angioy / | YK 133r. 9 |
a dywedyd wrth y penaithiaid yno / ar vrys yn gorfforol gan hysbyssy yddynt / mae honno oedd y dyrnged a gaent hwy gantho ef / | YK 133r. 23 |
ac ar gorff yr amherawdr ir oedd arvay yr ymerodraeth / | YK 133v. 9 |
ac ar bob vn or kyrff eraill / yr arvay a oedd yn parthyny yddynt / pawb yn i alwedigaeth / | YK 133v. 12 |
a dechrav y vlwyddyn rhacwyneb / ir aeth Arthur drwy wledydd Lorayn / Braband fflanndres / almayn / Lombardi / oni ddaethant at dinas oedd o vewn twsk yr honn ddinas a wrthnebodd Arthur ond or diwedd ymroi a wnaythant bawb i Arthur / wedi lladd o honynt / Syr fferant marchog yrddol | YK 133v. 21 |
ac wedi ddala ef / i damynodd ef ar walchmai ddywedyd iddo ef i enw / a ffa beth oedd ef ai marchog ai gwas | YK 134r. 8 |
ac i dowad wrth priamus / mai gwas Ivanc oedd ef o gegin y brenin arthur O dydi / heb priamus / o dydiw bechgin a choegwyr arthur / kyn wched a thydi / mae /n/ rhaid yw varchogion ef vod yn wrolwych / ar amser hwnw hevyd i llas yno Syr Gherrard / marchog or brytaniaid / a llawer eraill / | YK 134r. 11 |
ac oedd gas ganthynt arthur / oni gavas Medrod / gidac ef / bedwar vgain mil o wyr ymladd a dyvod a wnaeth medrod ar aniver hyny gantho / hyd Doral / | YK 135r. 9 |
a gwalchmai yn anrydeddys / o vewn capel oedd o vewn kastell doral / heddiw dovyr yn yr hwn le i mae asgwrn penn gwalchmai yw weled hyd heddiw / | YK 135r. 25 |
ac yn orthrwm / val na welsid i kyffelib / or blaen onid oedd rhai byw / yn myned oi pwyll / gan gri a llef / yr rhai lled veirw / | YK 136v. 7 |
ac yno / wedi treilio llawer y dydd hwnw / i kyrchodd Arthur y vyddin ir oedd medrod yndi / | YK 136v. 11 |
a llawer o viloedd gida hynny / ar ymladd hynny oedd ddyw llyn y drindod / henway marchogion Arthur / a ddiengis yn vyw or gad hono / nid amgen dervel gadarn / wrth i gryfder / kariadog vreichvras o nerth i waiw / padarn beisrydd wrth i bais / y vagddy hyll / rh | YK 137r. 12 |
a gorchymyn iddo / i vwrw / ir llyn dwfr / oedd yn gyvagos at ynys avall | YK 137v. 8 |
ac a welai ef mai pechod a cholled oedd vwrw y kleddav hwnw ir llynn / | YK 138r. 5 |
ac yn ysgrivenedic oi hamgylch y geiriav hynn / patritius Arthurus / Britanie Gallie / Germanie / Dacie Imperator / yr hwn Sel oedd wedi i gwneythyd / ynghyd / o vlaen i Arthur ladd lles amherawdr ryvain / enwav rhai o varchogion Arthur / | YK 139r. 9 |
ac nid oedd vn Brenin na thwyssawg ar ir elai yr hain attynt / nas gwrandawent a ffa neges bynac a geisient ni ffallai neb yddynt / | YK 139r. 17 |
a thri khad varchog oedd yno / kattwr Iarll kerniw / lanncelot du lac / | YK 139v. 5 |
a thri lledrithiog varchogion oedd yno / Meny ap Tegwared / Trystan ap talwch a chai hir ap kynar varvog kans ymrithio a wnaent / drwy ddierth Gelvyddydon / yn y ffyrf i mynent pan vai galed arnynt | YK 139v. 15 |
ac am hynny / anodd oedd i neb i gorvod rwng i kryfder / i dewrder / i hvd ai lledrith / Tri brenhinawl varchogion oedd yno / nassiwn a elwir yn yr estron iaith / | YK 139v. 21 |
ac am hynny / anodd oedd i neb i gorvod rwng i kryfder / i dewrder / i hvd ai lledrith / Tri brenhinawl varchogion oedd yno / nassiwn a elwir yn yr estron iaith / | YK 140r. 1 |
a medrod ap llew ap kynvarch / kans nid oedd na Brenin nac amherawdyr a ballai yddynt oherwydd i tegced ai doethed pan ddeleynt mewn heddwch / na milwr na ryssw allai i haros pan ddelynt i ryvel / | YK 140r. 4 |
a thri kyviawn varchogion oedd yno / Blas Iarll llychlyn kattwr ap gwrlliw / | YK 140r. 12 |
a phedrod baladrddellt / kyneddvay yr hain / oedd pwy bynac a wnelai gam ar gwan / hwynt a maylent yn i gweryl ar y kyviawnder / | YK 140r. 15 |
ac am hyny i gelwid hwynt khyviawn varchawg tri Gwrthnebys varchogion oedd yno / Morvran ap Tegid Sandde bryd angel / | YK 140v. 3 |
a glewlwyd gavelvawr / kans Gwrthnebol oedd gan bawb bally yddynt / nid amgen Morvran gan i hagred / Glewlwyd gan i vaint ai gryvder / | YK 140v. 6 |
ac am hyny i gelwid hwynt gwrthnebis varchogion / Tri kynghoriaid varchogion oedd yno / nid amgen Kynan ap Kledvai Eiddyn / Aron ap kynvarch Brenin yr alban / a meiriawn ap llowarch hen / y tri hyn oeddent kynghorwyr Arthur / pa ryvel na bygwth a vai arno / hwynt ai kynghorent / val na chai neb y gore arno / | YK 140v. 12 |
ac am hynny / i gorvy ef bob kenedleth trwy dri pheth oedd yn i galon ef nid amgen gobaith da / arvay kysegredig a rinwedd i vilwyr / | YK 140v. 21 |
Adran nesaf | Ir brig |