NID...............49

ac Eidiol Iarll / i vrawd a ffan welas yr Esgob hingestr i dwad ef wrthynt val hyn / ha wyr da pa mynech i oll ryddhav / myvi vy hyn ai lladdwn ef / val i gwnaeth Samwel proffwyd / pan welas ef araf brenin Amlech ynghaer ef a barodd dorri i araf yn ddryllie man / gan ddwedyd wrtho val hyn / nid amgen val i gwnavthost di vamav heb veibion i gwna vinav dy vam dithae heb vab /

ac yno / nid ofynodd y brenin addo ef ym hell

a ffan wyby kilamwri i neges chwerthin a wnaeth ef a dwedyd / nid rryvedd genni vi ally o bobol lesg / anrithio ynys brydain gan yddynt vod mor ynvyd /

ac arvay / ar amser hwnw i roedd dav archesgobty yn weigion nid amgen caer llion Arwysg /

ac er hyny nid ydychi yn ymddivad am vrenin kans ty di vydd vrenin / ythyr /

ac ni vynai ef vod hebddi a anvon mynych anrhegion i Eigir / nid amgen diodydd mewn ffiolav Eyraid / modrwiav aur a ffethav eraill Euraid / hyd pan ydnaby gwrlais Iarll cerniw hyny /

ac nid amhweles ef mwy /

ac i kavas vab a merch o honi nid amgen / arthur

ac a elwir heddiw ston hing / ar amser hwnw i roedd arthur gidai dadmaeth / nid amgen kynar varvog / marchog ynghaer kynar varvog / o vewn tair milldir at dre /r/ bala o vewn Penllyn yn sir veirionydd /

ac yn hono yn sevyll gleddav noeth / o erbyn i vlaen / a llythrenav o aur yn yssgrivenedig arno / yn yr ystyr hyn / nid amgen / mae pwy bynac a dynav y kleddav hwnw allan or garreg / ar Einion honno /

a wnaythant bedwar o varchogion yrrddol / yn olygwyr govalys ar arthur / nos a dydd / nid amgen / kai hir / Bawdewyn / o vrytayn / Vlffin /

ac nid oedd ef o oedran / ond pymthengmlwydd /

ac nid oedd ef yn goddiwes o dda / agos gmaint

ac nid ynt yn gymyssgedic vn ai gilidd /

ac nid ymswynodd ef yn amser oi vowyd ond yn vnic vnwaith y dydd / i koronwyd ef yn vrenin /

ac nid oedd na Brenin / na thwyssawg galleys na bai yn keissio dysgyblio / wrth voes ar arverav / y brenin Arthur

ac nid oedd ddim well gan Arthur na hyny /

ac yna i rhoddes Arthur / i bedwyr bentrilliaid oi lys ef / nid amgen / pen butler Iarlleth normandi /

ac nid oedd vn or ty draw ir sbaen / ar a vynai dda / na ddaeth ir wledd honno / i gymryd amravailion roddion ar a vynai bawb / a llawer hevyd a ddaeth yno / i edrych y wledd / heb i gwahawdd /

ac nid oedd lai o aniver yn gwsnaythy ar y vrenhines nac ar yr amherawdr Arthur / ai wyr da yntav /

ac wedi darvod y kinio ychod / i daeth pawb allan / oddigerth y dinas / i edrych amravailion chwareoedd / nid amgen / marchogion / yn torri ffynn /

ac wedi darvod yddynt dreilio y wledd honno / mewn tridiav a thair nos / y pedwrydd dydd i rhodded i rhai a vyssai yn gwsnaythy / dros i llavyr ney i travel / nid amgen / i rhai o naddynt i rhodded dinessydd /

ac am hyny / ninav a holwn yddynt hwythav beth dledys / ar kadarnaf o honom / kymered gan y llall / kans yn rhieni ni a orvy arnynt hwy / nid amgen / Beli a Bran / meibion dyfnwal moel myd / o herwydd hwynt a ddygyssant vgain o voneddigion RHyvain / yn wystlon ganthynt i ynys Prydain / am dyrnged /

ac yna i gwelai ef vreiddwyd / nid amgen / Arthur a welai yn hedeg / o ddiwrth y deav / gawr mawr /

a rhanyssant yn ddwy ran / nid amgen Bedwyr a Richard o baldwn / i gadwr karcharorion /

ac nid oedd ohonynt ywch ben dengmil

a gwaiw oni vy ef varw / a ffedwar o varchogion da eraill a las yno / o wyr arthur nid amgen / hirlas o Eiliawn meiric ap kattwr Iarll kerniw halidys o dingol /

a Leodegar o vlwyn a thri thwysog o ynys Prydain / nid amgen gwnwas o gaer gaint / wallon or mwithig /

ac yna hevyd i llas trowyr da eraill / nid oedd waeth i gwrhydri na thwysogion / Sef a wnaeth howel a gwalchmai ymgadw ynghyd a lladd a gyffyrvai a hwynt /

ac or diwedd i kavas gwalchmai yr hwn oedd ef yn i ddamyno / nid amgen / nad kwrdd a lles amherawdr rhyvain /

ac nid oedd dim well gan yr amherawdr nac ymgaffel a Gwalchmai a newidiaw dyrn

ac wedi traythy y geiriav hyny ymado a wnaeth y Seneddwyr ychod ar kyrff ganthynt / nid amgen rhai o naddynt ar gartweiniav / eraill ar gerbydiaid / tya rhyvain /

ac a roesai wrtheyrn / nid amgen nac o hwmber hwnt a swydd kent hevyd /

ac nid ymbwyllodd Arthur / i gladdy i wyr / namyn / ymlid / medrod dwyllwr /

ac i dowad wrthynt / ha wyr da / nid ymladd y bobl / draw yn gytyn / kans pob kasgal ysgymyn anghyvreithlon ynt

ac nid vn galonav /

ac ni ddiengis or gad hono / ond rivedi bychan / henway twysogion medrod a las yno nid amgen Eiaes Bryt a Bassynt or saysson /

a llawer o viloedd gida hynny / ar ymladd hynny oedd ddyw llyn y drindod / henway marchogion Arthur / a ddiengis yn vyw or gad hono / nid amgen dervel gadarn / wrth i gryfder / kariadog vreichvras o nerth i waiw / padarn beisrydd wrth i bais / y vagddy hyll / rh

ac na welsai ef ddim ryveddod / ond yn vnic tonnav or dwfr ar y llynn nid yw hyny wir heb y Brenin Arthur /

ac or vort gronn / nid amgen / tri o varchogion aur Davodiawc / Gwalchmai ap llew / drydwas ap dryffin / aliwlod ap Madoc ap ythur /

ac nid oedd vn Brenin na thwyssawg ar ir elai yr hain attynt / nas gwrandawent a ffa neges bynac a geisient ni ffallai neb yddynt /

a thri o varchogion Gwyry / nid amgen Bwrdd ap Bwrdd / Predyr ap Evroc Iarll /

ac nid mogelynt / nac er gwaiw / Saeth / na chledde mewn brwydr / ar dydd i kai Arthur i gweled hwynt / ni khai ef ddirmig / na chwilidd /

a medrod ap llew ap kynvarch / kans nid oedd na Brenin nac amherawdyr a ballai yddynt oherwydd i tegced ai doethed pan ddeleynt mewn heddwch / na milwr na ryssw allai i haros pan ddelynt i ryvel /

a glewlwyd gavelvawr / kans Gwrthnebol oedd gan bawb bally yddynt / nid amgen Morvran gan i hagred / Glewlwyd gan i vaint ai gryvder /

ac am hyny i gelwid hwynt gwrthnebis varchogion / Tri kynghoriaid varchogion oedd yno / nid amgen Kynan ap Kledvai Eiddyn / Aron ap kynvarch Brenin yr alban / a meiriawn ap llowarch hen / y tri hyn oeddent kynghorwyr Arthur / pa ryvel na bygwth a vai arno / hwynt ai kynghorent / val na chai neb y gore arno /

ac am hynny / i gorvy ef bob kenedleth trwy dri pheth oedd yn i galon ef nid amgen gobaith da / arvay kysegredig a rinwedd i vilwyr /

ac a gysegrwyd llawer o eglwisi yn i henw hwynt / nid amgen / llanddervel o vewn penllyn yngwynedd / yn enw dervel gadarn / llanpadarnvawr llanpadarn odyn / llanpadarn drefegloys / yn enw padarn beisrydd o vewn Sir abertivi yn y deav /

ac eraill o eglwisi / mewn manav eraill nid amgen llan pedroc o vewn llynn yngwynedd /

NIM...............1

ac yna i dywad ef dan chwerthin yn rhith Gwrlais nim llas i etto / ond mi af i edrych / pa vaint a golles i om gwyr / gan gyssyrio Eigr /

NINAV.............2

ac ni bydd gwaeth yn trigaredd ninav / nac i bv yr yddeon /

ac am hyny / ninav a holwn yddynt hwythav beth dledys / ar kadarnaf o honom / kymered gan y llall / kans yn rhieni ni a orvy arnynt hwy / nid amgen / Beli a Bran / meibion dyfnwal moel myd / o herwydd hwynt a ddygyssant vgain o voneddigion RHyvain / yn wystlon ganthynt i ynys Prydain / am dyrnged /

NIS...............6

ac nis gadawai i gynghoriaid iddaw vyned a chlaved oedd ef /

ac nis gallent / ar archesgobion a ddywedyssant / na doedd yno / mor neb oedd deilwng / iddo gael y goron /

ac nis gallodd a gwedi hyny i peris kynar i arthur brofi i dyny ef allan yn i olwg ef /

ac nis gallent /

ac nis galla neb o honynt / ond yn vnic Arthur / ai tynodd / ef allan / yn i gwydd hwynt oll /

ac nis gallodd / neb ohonynt / ond yn vnic Arthur ai tynnodd yn i gwydd hwynt oll /

NITH..............3

a dwyn Elen i drais nith howel ymber llydaw o ddigan y gwarcheidwad a myned i ben mynydd a hi a marchogion y wlad ai hymlidiodd /

a dduc nith howel yma / ai lladdodd hi / yn keisio kydio a hi /

ac yn ymyl yno dan y rriw honno i mae bedd Bytta gawr iw weled heddiw ar ymgyvarvod hwnw a vyssai dalm o amser kyn lladdiad yr anghenvil vchod / am Elen nith howel / ar howel hwnw a barodd gwneythyr ylysendy [~ elusendy ] ywch benn bedd Elen ar y mynydd hwnw /

NODDFA............1

Ag yn ol hynu ir oedd Arthur a lleng o wyrda gidag ef, ag o'i flaen ir oedd delw a draig euraid yn arwydd noddfa i bawb o'r brathedig.

NOETH.............1

ac yn hono yn sevyll gleddav noeth / o erbyn i vlaen / a llythrenav o aur yn yssgrivenedig arno / yn yr ystyr hyn / nid amgen / mae pwy bynac a dynav y kleddav hwnw allan or garreg / ar Einion honno /

NOETHION..........1

ac yn i vlaen ef i roedd bedwar o dwyssogion yn dwyn pedwar kleddav yn noethion kans hyny oedd braint Amerodr henway y pedwargwyr hyny oedd Aron ap kynvarch Brenin yr alban / kaswallon lawhir arglwydd gwynedd / meiric Brenin dyved / a kattwr Iarll kerniw /

NORMANDI..........5

ac yna i rhoddes Arthur / i bedwyr bentrilliaid oi lys ef / nid amgen / pen butler Iarlleth normandi /

ac o ffraink Eldyn / Twyssog Rwyton Bottel Twyssog kenonia a Leodegar o volwyn / Bedwyr Twysog ne Iarll Normandi a khai hir ap kynyr Twyssog Angoy /

ac erbyn dydd dranoeth / i ddoedd Arthur ai lynges / ymhorth Barilio yn Normandi /

ac yno i gorchmynodd Arthur i Bedwyr Ben trilliaid / twyssog Normandi / Syr lamcelot du lac Kattwr Iarll kerniw / Borel Twysog /

ac a ddygbwyd korff Bedwyr Bentrilliaid Twysog normandi / hyd y dinas a wnaethoedd ef i hynan yno / a khorff kai hir /

NOS...............13

ac yn y diwedd i gyrrwyd y saysson i ffo ai hymlid hyd y lle a elwir mynydd damen / kans lle ychel kadarn oedd hwnw / o greigiav a cherric / ar nos hono i byant yno /

ac i kodes gwrlais Iarll cerniw / gan ddwedyd / llai yw yn aniver ni nai aniver hwynt / a ffan vor nos yn dowyll / awn am i penav hwynt /

a ffan ddarvy yddynt ymrithio yn y ffyrf hynny / myned a wnaythant hyd y morth castell dindagol ddechrav nos / gan vanegi ir porthor / vod Gwrlais wrth y porth Sef a oric y porthor a ygores y porth / gan dybiaid mai gwrlais ai ddav was oedd yno /

a lladd llawer o bobty / oni aeth hi yn nos ar bore dranoeth i daeth y saysson i maes or gaer /

a wnaythant bedwar o varchogion yrrddol / yn olygwyr govalys ar arthur / nos a dydd / nid amgen / kai hir / Bawdewyn / o vrytayn / Vlffin /

ac velly i gwarhawd hwynt / dri diwarnod a thair nos / heb na bwyd na diod /

ac wedi i bawb wisgo am dano / drwy vendith yr archesgobion / kyrchy i gelynion a wnaythant / yn greylon / oni vy nos a wnaythant ai lladd /

ac o hyd y nos i kyrchodd y saysson i ben brynn ychel / gan dybiaid i gallent ymgadw yno /

ac wedi darvod yddynt dreilio y wledd honno / mewn tridiav a thair nos / y pedwrydd dydd i rhodded i rhai a vyssai yn gwsnaythy / dros i llavyr ney i travel / nid amgen / i rhai o naddynt i rhodded dinessydd /

ac wedi i vyned ef i ganol y weilgi / ef a syrthiodd kysgy ar arthur / am dalam or nos /

ac velly pan vy nos i daeth Arthur Syr bedwyr /

ac yna pan glowes gwyr RHyvain hyny / deffol trigain mil o wyr arvoc / ai hanvon ar hyd nos i ragot y karcharorion

Yna i cafas yn i gyngor fyned i'r lle a elwir Licris, ag yno i buant y nos honno.