THRYCHANT.........2

a thrychant o vynnachoedd y mynachlog mynydd /

ac ir llyn hwnw mae yn dyvod drigain a thrychant / o avonydd y rrai yssydd yn llithro / o vynyddoedd prydain

THRYM.............1

a marchogion ynys brydain / i Ardyniaw y lle hwnw / trwy i kyngor hwynt o adidawc a thrym /

THWYSOG...........2

a thwysog arall / ymlaen y Bedwerydd / ir oedd Tenitus Twysog Sirinia /

a Leodegar o vlwyn a thri thwysog o ynys Prydain / nid amgen gwnwas o gaer gaint / wallon or mwithig /

THWYSOGION........1

ac yna hevyd i llas trowyr da eraill / nid oedd waeth i gwrhydri na thwysogion / Sef a wnaeth howel a gwalchmai ymgadw ynghyd a lladd a gyffyrvai a hwynt /

THWYSSAWG.........2

ac nid oedd na Brenin / na thwyssawg galleys na bai yn keissio dysgyblio / wrth voes ar arverav / y brenin Arthur

ac nid oedd vn Brenin na thwyssawg ar ir elai yr hain attynt / nas gwrandawent a ffa neges bynac a geisient ni ffallai neb yddynt /

THWYSSOGION.......1

ac ef erioed anghenvil mor gadarn a hwnw / namyn bytta kawr or Ryrry o vewn gwynedd / hwnw a wnaythodd iddaw wisg o grwyn barvay brenhinoedd / a thwyssogion /

THYCIAV...........1

ac y llew newnawc kans ni thyciav i neb arvay rh

THYCIODD..........1

ac ni thyciodd yddynt ymladd ar anghynvil hwnw / kans ni vmiv vn araf arno /

THYCKIAF..........1

a govyn kyngor iddaw / Sef i dywad wlffin wrth y brenin / Arglwydd heb ef / ni thyckiaf / gan gadernid geissior castell i mae Eigr yndo / o herwydd ar ben karreg yn y mor i mae ef /

THYDI.............1

ac i dowad wrth priamus / mai gwas Ivanc oedd ef o gegin y brenin arthur O dydi / heb priamus / o dydiw bechgin a choegwyr arthur / kyn wched a thydi / mae /n/ rhaid yw varchogion ef vod yn wrolwych / ar amser hwnw hevyd i llas yno Syr Gherrard / marchog or brytaniaid / a llawer eraill /

THYKIAV...........1

ac ni thykiav yddynt / Sef a wnaeth merddin / chwerthin am i penav /

THYKIAWDD.........1

ac ni thykiawdd iddaw ef kans amlach a dewrach oedd marchogion Arthur

THYLLY............1

ac ar vrys gwasgarv /r/ vydin ai thylly / megis llew newnawc ymlit eniveilied dof /

THYNY.............3

a thyny kledvwlch gan goffay duw a mair a rhythro i elynion / ar sawl a gorvyddae

a thyny i gleddav i geissio i ladd yna i kodes ffrolho yn ffrolig

a thyny Pentraink oddiar i varch / ai rwymo yn sickir /

THYRNGED..........1

a thyrnged o Germania hevyd i Arthur / er i gollwng iw gwlad i rroddi / gwystlon / ar hyny /

VAB...............7

ac Eidiol Iarll / i vrawd a ffan welas yr Esgob hingestr i dwad ef wrthynt val hyn / ha wyr da pa mynech i oll ryddhav / myvi vy hyn ai lladdwn ef / val i gwnaeth Samwel proffwyd / pan welas ef araf brenin Amlech ynghaer ef a barodd dorri i araf yn ddryllie man / gan ddwedyd wrtho val hyn / nid amgen val i gwnavthost di vamav heb veibion i gwna vinav dy vam dithae heb vab /

ac i kavas vab a merch o honi nid amgen / arthur

a ffan wyby y brenin hyny / ef a orchmynodd koron y dyrnas i arthur i vab /

ac val i roeddent velly i daeth kynyr varvog marchog a khai hir i vab marchog /

a ffan glyby kynar varvog hyny / tyngy a wnaeth ef / i vab kai hir Ar lyvyr /

a gorchymyn i vedrod / nai vab i chwaer / liwio a llyvodraythy yr ynys yn dda /

a manegi iddo a wnavthant / ddarvod i vedrod / i nai vab i chwaer wisgo koron y brytaniaid / am i benn /

VACHGEN...........1

a dwedyd vod yn gwilidd yddynt oll / adel i vachgen / rioli /

VAD...............3

ac yno i rhwymodd ffrolho i vad ef /

ac a llyngodd Arthur i vad yntav yn rhydd /

ac yna i dwedai ffrolho wrth Arthur / mae drwg oedd i obaith ef / pan ollyngodd ef i vad yn rhydd /

VADAY.............1

ac arvay / mewn amravailion vaday / ar dday lu yn edrych arnynt /

VADDEYANT.........1

ac a roes ef vaddeyant / ir tri Seneddwyr byw ychod / ai rhyddhav hwynt / o bob perigl a khaethiwed / dan ammod yddynt hebrwng y kyrff ychod i ryvain yw kladdy /

VADDON............3

ac ir wledd honno i daeth morydd Iarll kaer loiw / moriarll kaerangon Dr Anharawd arglwydd ymwythig Madog o gaer wayr / owain o gaer vallawg Sowlesbri a gwrsalen / o gaer gynvarch / Yrien o gaer vaddon / Bosso Iarll rhydychen /

Ymlaen y kyntaf ir oedd Cai Hir ap Cynyr marchog a Bedwyr iarll, ymlaen yr ail ir oedd Holidnys twysog Rydain, a Gwidiart, twysog Poytyers, ymlaen y trydydd Owain o Gaerllion a Gwinwas o Gaer Gaint, ag ymlaen y bedwerydd ir oedd Irien o Gaer Vaddon a Gwrsalen o Gaerdor, a elwir heddiw Dorchester.

ac yrien o gaer vaddon /

VAES..............8

ac ynte na doedd gantho bower i roi kad ar vaes yddynt / ond pan glyby pasgen /

ac yn ddiannod / kynyll llu mawr a oric ythur a lladd a llosgi drwy holl gyvoeth gwrlais / Sef gwrlais am na doedd aniver gantho / i roi kad ar vaes ir brenin /

ac yna pan wyby llu ythur na doedd ef gida hwynt ymladd yn lew a wnaythant ar castell oni vy raid i wrlais ddyvod allan a rhoi kad ar vaes yddynt /

a gwr mawr hynaws oedd ef a gwr a garai wirionedd / ar llew ap kynvarch hwnw / a rodd lawer kad ar vaes

a rhoi cad ar vaes i Arthur / ar lan avon ddylais /

ac erchi iddaw adaw ffrainc ai thervynav yn llonydd ne roi kad ar vaes i Arthur dranoeth /

a byddwn ni gyttyn i gynyny gwyr rhyvain megis anveiliaid / kans ni thebygynt hwy i rroem i gad ar vaes yddynt

ac a roes gad ar vaes i Arthur

VAGDDY............1

a llawer o viloedd gida hynny / ar ymladd hynny oedd ddyw llyn y drindod / henway marchogion Arthur / a ddiengis yn vyw or gad hono / nid amgen dervel gadarn / wrth i gryfder / kariadog vreichvras o nerth i waiw / padarn beisrydd wrth i bais / y vagddy hyll / rh

VAI...............7

a ddelav rrac llaw yn yr ynys hon / Sef ir attebodd merddin / na doedd Iawn dravthy or rryw bethav hynny / ond pan vai raid a ffestwedwn / i heb amgen / yr yssbryd glan yr hwn y sydd im dysgv i ai oddiwrthif pan vai raid ym wrtho

a ddelav rrac llaw yn yr ynys hon / Sef ir attebodd merddin / na doedd Iawn dravthy or rryw bethav hynny / ond pan vai raid a ffestwedwn / i heb amgen / yr yssbryd glan yr hwn y sydd im dysgv i ai oddiwrthif pan vai raid ym wrtho

ac or gweliav a vai arnynt / kans llysse a roent yn yr Ennaint / Ar hain a Iachav i gweliav hwynt /

a ffa le bynac ir elai /r/ heini ni allai na chawr / na milwr i haros hwynt / er kadarned a vai /

a thri lledrithiog varchogion oedd yno / Meny ap Tegwared / Trystan ap talwch a chai hir ap kynar varvog kans ymrithio a wnaent / drwy ddierth Gelvyddydon / yn y ffyrf i mynent pan vai galed arnynt

ac er gwched vai hwynt ai lladdent / ne beri ir gwan i gyviownder kans ymroi a wnaethent i gadw kyviownder / ar gwan hwy ai helpynt ymhob kyvraith / Blas yn y gyvraith vydol kattwr yn y gyvraith eglwys /

ac am hyny i gelwid hwynt gwrthnebis varchogion / Tri kynghoriaid varchogion oedd yno / nid amgen Kynan ap Kledvai Eiddyn / Aron ap kynvarch Brenin yr alban / a meiriawn ap llowarch hen / y tri hyn oeddent kynghorwyr Arthur / pa ryvel na bygwth a vai arno / hwynt ai kynghorent / val na chai neb y gore arno /

VAINT.............8

ac yna ir ymddangosses seren Kometa anveidrol o vaint i ythur /

ac yna i dywad ef dan chwerthin yn rhith Gwrlais nim llas i etto / ond mi af i edrych / pa vaint a golles i om gwyr / gan gyssyrio Eigr /

ac i danvoned yddynt lynges ddir vawr o vaint /

ac yna i peris Arthur arlwyo a gwneythur yno gwledd anveidrawl o vaint / i wahadd holl vrenhinoedd a ffenaithiaid o ysgolheigion megis na allent rivedi arnynt i ddywad i wledd caer llion ar wysg / i roi breiniav yddynt megis i darparent o herwydd i braint ai bonedd /

ac a wrthodais [~ wrthodes ] yr archescopaeth / o herwydd gweled vaint a vy armerth y wledd honno / ar gynylleidva / ai darvod mewn tri diav /

ac a ddowad Aron ap Kynvarch / rhovi a dyw arglwydd heb ef / ni vedra vi draythy vaint yw vy lliwenydd i / am yr amadrodd a ddwedaist am ryvain

ac yna pan weles ef Arthur yn dyvod / kymryd ffon haiarn yn i law a wnaeth y kawr / yr hon oedd anveidrawl o vaint /

a glewlwyd gavelvawr / kans Gwrthnebol oedd gan bawb bally yddynt / nid amgen Morvran gan i hagred / Glewlwyd gan i vaint ai gryvder /

VAIR..............1

ac ynddi hithav i roedd delw yr arglwyddes vair ysgrivenedic /

VAL...............44

ac addaw / os delai ef yn vyw / yr ail waith / i parai ef i gwnevthyr o newydd / val i byssent orav erioed a ffan glyby hingestr vod Emrys / yn ymgais am dano ef / anog y saysson i ymladd yn wrol / gan ddwedyd na doedd vawr gally Emrys / o varchogion llydaw / kans yno i cawssai ef nerth /

ac Emrys ai lu yn i hymlid / gan i lladd val i gorddiweddyd hwynt /

ac yn orthrwm a wnaythant oni welid y tan oi harvav megis mellt o vlaen tranav Ac val i roeddent velly / nychaf Gwrlais Iarll / ai vyddin yn dyvod atynt /

ac Eidiol Iarll / i vrawd a ffan welas yr Esgob hingestr i dwad ef wrthynt val hyn / ha wyr da pa mynech i oll ryddhav / myvi vy hyn ai lladdwn ef / val i gwnaeth Samwel proffwyd / pan welas ef araf brenin Amlech ynghaer ef a barodd dorri i araf yn ddryllie man / gan ddwedyd wrtho val hyn / nid amgen val i gwnavthost di vamav heb veibion i gwna vinav dy vam dithae heb vab /

ac Eidiol Iarll / i vrawd a ffan welas yr Esgob hingestr i dwad ef wrthynt val hyn / ha wyr da pa mynech i oll ryddhav / myvi vy hyn ai lladdwn ef / val i gwnaeth Samwel proffwyd / pan welas ef araf brenin Amlech ynghaer ef a barodd dorri i araf yn ddryllie man / gan ddwedyd wrtho val hyn / nid amgen val i gwnavthost di vamav heb veibion i gwna vinav dy vam dithae heb vab /

ac Eidiol Iarll / i vrawd a ffan welas yr Esgob hingestr i dwad ef wrthynt val hyn / ha wyr da pa mynech i oll ryddhav / myvi vy hyn ai lladdwn ef / val i gwnaeth Samwel proffwyd / pan welas ef araf brenin Amlech ynghaer ef a barodd dorri i araf yn ddryllie man / gan ddwedyd wrtho val hyn / nid amgen val i gwnavthost di vamav heb veibion i gwna vinav dy vam dithae heb vab /

ac Eidiol Iarll / i vrawd a ffan welas yr Esgob hingestr i dwad ef wrthynt val hyn / ha wyr da pa mynech i oll ryddhav / myvi vy hyn ai lladdwn ef / val i gwnaeth Samwel proffwyd / pan welas ef araf brenin Amlech ynghaer ef a barodd dorri i araf yn ddryllie man / gan ddwedyd wrtho val hyn / nid amgen val i gwnavthost di vamav heb veibion i gwna vinav dy vam dithae heb vab /

a myned yn wllis Emrys / gan ddwedyd wrtho val hyn Arglwydd vrenin gorchyvedic ydiw yn diwiav ni

ac ni cheffir hwynt / nac o gadernid nac o gryvder / ond trwy gelvyddyd yn vnic a ffe baent hwynt yma / val i maent hwy yno / hwy a savent yn dragowydd val i bae kof kyvliw amdanynt /

ac ni cheffir hwynt / nac o gadernid nac o gryvder / ond trwy gelvyddyd yn vnic a ffe baent hwynt yma / val i maent hwy yno / hwy a savent yn dragowydd val i bae kof kyvliw amdanynt /

ac ai rhoes val i maent yno / Sef

ac wedi darvod hynny / i herchis Emrys godir meini val i roeddent ynghilara

ac o bydda i vrenin / mi ai hanrydeddaf / o dir a dayar a chyvoeth / val i bo ef bodlon

ac yn Ebrwydd manegi hyny i Eigr / val i roedd hi yn y gwely gidac ythur /

a ffan ddaethant yno ir aethant / yn i gweddi ar ddyw / o vlaen Temyl apolo / val i genyssid Iessy Brenin y Brenhinoedd / ar y dydd hwnw i ryddhav y byd / oddiwrth i pechodav / ddangos o honaw ef / oi vawr wrthiav yddynt oleini / drwy wrthiav pwy oedd vrenin tilwng [~ teilwng ] ir ynys hono / rrac kolli gwaed gwirioniaid / wrth darowsder [~ drawster ] /

a chwareon / val i gallai bob marchog / ar ai mynai dorri ffon ar varch / ne ymwan /

ac val i roeddent velly i daeth kynyr varvog marchog a khai hir i vab marchog /

ac a rodd y kleddav iddo ef / gan ddwedyd iddo yr ystyr / val or blaen /

ac i dowad yntav y ffyrf ar ystyr i kawsai ef y kleddav val or blaen

ac o herwydd hyny / gad i mi weled a elli di roddi y kleddv val i byassai /

ac val i roeddent velly nychaf genadav yn dyvod o Germania A chwech igain llong ganthynt / yn llawn o wyr arvoc at kledric / i vod yn dwyssog arnynt /

a dwedyd wrthyn val hyn / O chwchwi dwyllwyr lladron / ni khadwassoch ammod a mi ni chadwaf vinav ammod a chwithav

ac arthur ar rhan arall oi wyr ai hymlidiodd hwynt val llew koedawc / oni ffoessant /

ac val i ddoeddent velly nychaf Gilamwri brenin y werddon / yn dyvod yn borth ir ffeichtiaid

ac val i roedd ar bob Brenin / oi amgylch ofn Arthur / rh

ac aber / val i gallai longav ddyvod o eithavoedd byd iddi

a howel mymber llydaw Brenin llydaw / a llawer o bondeddigion gida hyny RHy vlin i manegi / val na ddaeth i vn wledd erioed i gymint o wyr da /

ac oni ddoi di yno y dydd hwnw / gwybydd di i doyn hwy ith ovyn di / hyd dy gartrav / am i sorhad hwynt / val i barno y kleddav rhyngoti a hwynt /

a chattwr Iarll kerniw yn gyntaf i dywad / val hyn / Arglwydd vrenin heb ef / mae arnafi ofyn i lesgedd /

ac i manegodd ir kymydeithon / i weledigaeth / ai ddeongl a wnaythant val hyn / tydi arglwydd / amleddi a rhyw anghynvil o gawr /

ac val i roeddent velly / nychaf genadav yn dyvod atynt /

ac yno i llidiodd y kawr / a khyrchy ar ycha kleddav Arthur val i kyrchai y baedd koedawl yr heliwr /

a syrtho i lawr val derwen /

ac val i ddoeddent velly yn gyvagos i goed nychaf / chwech mil or brytaniaid yn rhoi kri ar y rhyvainwyr /

Ag yna i pregethodd ] arthur yw wyr val hyn / ha wyr da heb ef / hysbys yw / may och nerth chwi

ac yna i llas llawer o bobty / val ir oedd vlin i drythv

a gelwch ych ffyniant attoch / val i gwnaythoch erioed

ac o vlaen i wyr kyrchy i elynion a wnaeth Arthur / val llew krevlon / ar sawl a gyffyrvai

ac am hyny i ffoes pawb rhagddo val i ffoe y devaid rh

ac yn orthrwm / val na welsid i kyffelib / or blaen onid oedd rhai byw / yn myned oi pwyll / gan gri a llef / yr rhai lled veirw /

a gwna di vyngorchymyn / val ir wyti yn ovalys am danaf /

a bwrw /r/ kleddav hwnn ir llyn / val i gorchmynais i ti / gan ddwedyd ymhell

ac a draythodd / val i gwelsai /

ac am hyny i gelwid hwynt gwrthnebis varchogion / Tri kynghoriaid varchogion oedd yno / nid amgen Kynan ap Kledvai Eiddyn / Aron ap kynvarch Brenin yr alban / a meiriawn ap llowarch hen / y tri hyn oeddent kynghorwyr Arthur / pa ryvel na bygwth a vai arno / hwynt ai kynghorent / val na chai neb y gore arno /