HIRAVTHY..........1

ac yno ef a welai hen wraic yn eistedd wrth y tan / a bedd newydd gar i llaw / a hithav yn hiravthy ywch ben y bedd / a ffan weles hi Bedwyr / i dowad hi wrtho o tydi ddirieitia or dynion / beth a wneidi yma / ef ath leddir di yr awrhon / o angav tervynedig / kans yr anghenvil melldigedig /

HIRLAS............3

a gwaiw oni vy ef varw / a ffedwar o varchogion da eraill a las yno / o wyr arthur nid amgen / hirlas o Eiliawn meiric ap kattwr Iarll kerniw halidys o dingol /

ac er hynny y brytaniaid a ddygassai i gorff ef hyd y lle i ddoedd y ddraic auraid / Sef a oric hirlas nai Bedwyr bentrilliaid pan weles kai hir / gwedi ladd / kymryd gidac ef drychant marchog arvoc grymys provedic /

ac yna i daeth hirlas at i vyddin i hvn / ai hanoc i ymladd /

HITHAE............1

ac na allai ef er dim / na ddelai a chredy hyny a oric hithae ar nosson hono ir enillwyd arthur ap ythur /

HITHAV............2

ac ynddi hithav i roedd delw yr arglwyddes vair ysgrivenedic /

ac yno ef a welai hen wraic yn eistedd wrth y tan / a bedd newydd gar i llaw / a hithav yn hiravthy ywch ben y bedd / a ffan weles hi Bedwyr / i dowad hi wrtho o tydi ddirieitia or dynion / beth a wneidi yma / ef ath leddir di yr awrhon / o angav tervynedig / kans yr anghenvil melldigedig /

HOB...............1

ac ym hob mynydd or heini i mae craic vawr ychel /

HOL...............1

a hevyd doeth hael a thrigaroc oedd ef / a ffan glyby Emrys hyny / myned a oric ai lu yn i hol hwynt /

HOLDNYS...........2

ac i llas o wyr arthur holdnys twysog Rydain /

a holdnys Twysog Rydain /

HOLI..............3

ac i maent hwy yn i holi ini / beth anledys [~ annyledus ] /

a ddechreyodd holi peth anledys i ni /

a fferthynol i ti holi pethav dledys yddynt hwy / kans Sibli ddoeth a ddraganodd / i byddai dri amherawdyr or brytaniaid yn rhyvain / Sef ni by ond dav hyd yn hyn /

HOLIDNYS..........1

Ymlaen y kyntaf ir oedd Cai Hir ap Cynyr marchog a Bedwyr iarll, ymlaen yr ail ir oedd Holidnys twysog Rydain, a Gwidiart, twysog Poytyers, ymlaen y trydydd Owain o Gaerllion a Gwinwas o Gaer Gaint, ag ymlaen y bedwerydd ir oedd Irien o Gaer Vaddon a Gwrsalen o Gaerdor, a elwir heddiw Dorchester.

HOLWN.............2

ac am hyny / ninav a holwn yddynt hwythav beth dledys / ar kadarnaf o honom / kymered gan y llall / kans yn rhieni ni a orvy arnynt hwy / nid amgen / Beli a Bran / meibion dyfnwal moel myd / o herwydd hwynt a ddygyssant vgain o voneddigion RHyvain / yn wystlon ganthynt i ynys Prydain / am dyrnged /

achos hyny / ni attebwn ddim yddynt hwy / ond holwn ni y dyled yddynt hwy /

HOLL..............28

ac oddyno i daeth Emrys i geisio kyngor / beth a wnai ef i octa / Sef oedd i gyngor peri i octa / ai holl lu gymryd kadwyn yn llaw pob vn onaddynt a thamaid o bridd ymhen pob vn

ac i dyvynnodd atto ef holl Ieyrll ai varwniaid ai Archesgobion /

ac yna i dyvynodd / ef holl seiri atto i wnevthyr Ethrylithis tragwyddawl ynghylch y vedrod hono /

ac yno i dyvynnodd Emrys holl Ieyrll / Barwniaid / Esgobion /

ac yna i daeth holl Esgobion a ffenaithiayd y dyrnas a thrwy anrhydedd mawr i claddwyd ef garllaw mynachlog ambri o vewn kor y kowri wedi iddo ef dyrnassy ond vn vlwyddyn vgain Tervyn Ythur Bendragon Ac wedi hynny drwy gyngor

ac wedi cynyll aneirif o bobloedd a goressgyn holl loiger hyd yng haer Evroc /

ac ymgylchy yr holl gyvoeth / a chadarnhav y kyvrithiav hyd na lavassai neb wnevthyr kam ai gilidd /

ac yn ddiannod / kynyll llu mawr a oric ythur a lladd a llosgi drwy holl gyvoeth gwrlais / Sef gwrlais am na doedd aniver gantho / i roi kad ar vaes ir brenin /

a manegi a wnaeth y Brenin iddo i holl veddwl / ai gariad / ty

ac yr holl vyd eythyr llyma vynghyngor i ti Arglwydd / Dyvynny merddin atad /

a mynychaf i gorvyddai y saysson arno ef oni vy agos a distrowior holl ynys /

a dyvynny holl wyrda /r/ ynys gar i vron ef /

a ffan wyby y penaithiaid o ynys Brydain / vod y saysson yn aflonyddy Eilwaith / ymgynyll a wnaythant hvd ynghaer vyddav / holl yrrddas y dyrnas / i gymryd i kyngor pwy a wnaent yn vrenin arnynt /

a chyngor yr archesgobion / ir ymgynhyllodd holl twyssogion a marchogion /

ac meirw o newyn / i rroes y saysson / i holl Swllt /

ac o vewn y blynyddoedd hyny / ar bob gwyl arbenig i ddyvyny atto i holl dwyssogion penaithiaid / ai wyr da provadwy klodvawr / o bob gwlad i amalhav i deyly ef / ai aniver /

ac ar vrys ni wnaeth ef lai / na goresgyn holl Europia / Sef oedd hyny / traian y byd /

ac yno i gwarhaodd yr holl ffrancod i Arthur

a geien ar amser hwnw i kynyllodd twyssog poytyers / i holl wyrda / ai benaithiaid i warhav i Arthur /

ac yna i gwahoddes ef atto holl dwyssogion penaithiaid /

ac o gytyndeb / yr holl aniveroedd hyny / i gwnaythbwyd cyfreithiav da / yr amser hwnw dros yr holl ynyssoedd hyny /

ac o gytyndeb / yr holl aniveroedd hyny / i gwnaythbwyd cyfreithiav da / yr amser hwnw dros yr holl ynyssoedd hyny /

ac yna i peris Arthur arlwyo a gwneythur yno gwledd anveidrawl o vaint / i wahadd holl vrenhinoedd a ffenaithiaid o ysgolheigion megis na allent rivedi arnynt i ddywad i wledd caer llion ar wysg / i roi breiniav yddynt megis i darparent o herwydd i braint ai bonedd /

ac ynys brydain o bob da moesay a devodav / o herwydd vn arver oedd holl wyr llys arthur ai gwragedd /

a rhy hwyr i rwyti yn gwneythyr Iawn I ryvain / ai brenhinoedd / lle i mae yr holl vyd yn ddarostwngedig i ryvain / ond tydi a thithav sy yn attal y dyrnged / yr hon syddyledys i ryvain i chael o ynys brydain / yr hon i by Ilkassar yn i chael /

ac amheraodrion eraill wedi hyny / kans yr holl ynyssoedd sydd dan ryvain / ond ynys prydain /

a manegi yddynt i dylai /r/ holl vyd vod yn ostyngedic ney yn yfydd i ryvain a choffewch mai eych teidiav chwi a gedwis ryvain yn benna lle or byd / o ddewrder milwriaeth a ffyniant / na wrthodwch chwithav angav / er kadw braint rhyvain /

ac velly I daeth holl Seneddwyr a ffenaithiaid rhyvain Imroi i arthur /

HOLLDES...........1

ac a roddes dyrnod kreylon i ffrolho / ar warthaf i benn hyd pan holldes i gorff ef hyd i wregis /

HOLLDODD..........1

ac a drawodd Marcinicus ar i benn ai gleddav / oni holldodd hyd i ddwyvron / gan erchi iddaw vanegi iw gydgymydeithion yn yffern vod yn hwy kleddyddav y brytaniaid nai tavodav /

HON...............11

a ddelav rrac llaw yn yr ynys hon / Sef ir attebodd merddin / na doedd Iawn dravthy or rryw bethav hynny / ond pan vai raid a ffestwedwn / i heb amgen / yr yssbryd glan yr hwn y sydd im dysgv i ai oddiwrthif pan vai raid ym wrtho

a ffan ddaeth y llynges ir ynys hon /

ac a vyddi veddianys or ynys hon /

ac ef / ar heini a gowssant wybod nad yvai ythur ddim diod / namyn dwfr ffynon / yr hon oedd yn agos i ddinas verolan / Sef y saysson a baryssant wenwyno /r/ ffynon hono /

ac yna ir aeth kai / ar kleddav at i dad kynyr varchog gan ddwedyd / wele / llyma y kleddav oedd yn y garreg / gweddys imi vod yn vrenin or ynys hon /

ac Arthur i ynys oedd garllaw mewn Avon vawr yr hon a elwid Sain / yr hon a lithir o ddinas paris /

ac Arthur i ynys oedd garllaw mewn Avon vawr yr hon a elwid Sain / yr hon a lithir o ddinas paris /

a rhy hwyr i rwyti yn gwneythyr Iawn I ryvain / ai brenhinoedd / lle i mae yr holl vyd yn ddarostwngedig i ryvain / ond tydi a thithav sy yn attal y dyrnged / yr hon syddyledys i ryvain i chael o ynys brydain / yr hon i by Ilkassar yn i chael /

a rhy hwyr i rwyti yn gwneythyr Iawn I ryvain / ai brenhinoedd / lle i mae yr holl vyd yn ddarostwngedig i ryvain / ond tydi a thithav sy yn attal y dyrnged / yr hon syddyledys i ryvain i chael o ynys brydain / yr hon i by Ilkassar yn i chael /

ac yna pan weles ef Arthur yn dyvod / kymryd ffon haiarn yn i law a wnaeth y kawr / yr hon oedd anveidrawl o vaint /

ac a ddialwn arnynt geisio ein kaethiwo ni am ein ryddid / koffewch yr awr hon / am eich segyryd ers talm o amser / trwy ymddiddan a gwragedd /

HONAID............1

ac arverav / oni oedd yn honaid yr ynys hono / megis na doedd vn Brenin /

HONAM.............1

ac llyma ni Arglwydd a chadwyn yn llaw pob vn o honam mi /

HONAW.............2

a ffan ddaethant yno ir aethant / yn i gweddi ar ddyw / o vlaen Temyl apolo / val i genyssid Iessy Brenin y Brenhinoedd / ar y dydd hwnw i ryddhav y byd / oddiwrth i pechodav / ddangos o honaw ef / oi vawr wrthiav yddynt oleini / drwy wrthiav pwy oedd vrenin tilwng [~ teilwng ] ir ynys hono / rrac kolli gwaed gwirioniaid / wrth darowsder [~ drawster ] /

ac ystyried o honaw i madrodd hwynt / yr amherawdr a ddyvod / mae Iownach oedd i Arthur liwiaw ynys Prydain na myned ymaith

HONI..............1

ac i kavas vab a merch o honi nid amgen / arthur

HONN..............4

a gwaiw yn i law / yr honn a elwid bron gymyniad /

ac o bydd da /r/ kynghorav / ni a orvyddwn / ar wyr rhyvain / Sef er kael o honynt hwy gam dyrnged or ynys honn / er dyvod ai lluoedd iw ymddiffin hi / rac estron genedl / ar awr honn / ni ddylant i ni ddim /

ac o bydd da /r/ kynghorav / ni a orvyddwn / ar wyr rhyvain / Sef er kael o honynt hwy gam dyrnged or ynys honn / er dyvod ai lluoedd iw ymddiffin hi / rac estron genedl / ar awr honn / ni ddylant i ni ddim /

a dechrav y vlwyddyn rhacwyneb / ir aeth Arthur drwy wledydd Lorayn / Braband fflanndres / almayn / Lombardi / oni ddaethant at dinas oedd o vewn twsk yr honn ddinas a wrthnebodd Arthur ond or diwedd ymroi a wnaythant bawb i Arthur / wedi lladd o honynt / Syr fferant marchog yrddol

HONNO.............23

ac yna gwneythyr gwledd y pasg a gwahawdd Ieyrll barwniaid a marchogion / ai gwragedd hwyntav / o gwbwl o ynys Brydain ir wledd honno /

ac ni does vn ffordd i vyned atto / namyn vn ffordd / a honno tri o varchogion ai kadwai rh

ac myned a oric or saysson / ir dinas honno /

ac yn hono yn sevyll gleddav noeth / o erbyn i vlaen / a llythrenav o aur yn yssgrivenedig arno / yn yr ystyr hyn / nid amgen / mae pwy bynac a dynav y kleddav hwnw allan or garreg / ar Einion honno /

ac ynte oedd wedi cymell y ffeichtiaid hyd y mor / kans hwnw oedd y trydydd ffo / a wnaythodd Arthur a howel / ar yr ormessol genedl honno /

a ffan ddelai yr heini oll i weiddi ir vn graic / i doe ormes o ryw wlad ir ynys honno Sef a oric Arthur peri gwneythyr llongav a badav yno / i ymgylchy y llyn /

a mam honno a hanodd o ddyledogion RHyvain a chattwr Iarll kerniw ai magyssai hi /

ac goressgenodd ef honno ar hynt /

ac yno ir aethant illday ir ynys honno / yn gyvlawn o veirch

ac am hyny / i kyfflybid hi i ryvain / hefyd yn y dinas honno / ir oedd dwy Eglwys Arbennig /

a mynachlog y kannonwyr oedd honno / hevyd yno i roedd yr archesgobty penaf / or tri archesgobty oedd yn ynys brydain a hevyd aniveiri oedd yn y dinas honno / amrevailion gelvyddydav /

a mynachlog y kannonwyr oedd honno / hevyd yno i roedd yr archesgobty penaf / or tri archesgobty oedd yn ynys brydain a hevyd aniveiri oedd yn y dinas honno / amrevailion gelvyddydav /

ac ir wledd honno i daeth morydd Iarll kaer loiw / moriarll kaerangon Dr Anharawd arglwydd ymwythig Madog o gaer wayr / owain o gaer vallawg Sowlesbri a gwrsalen / o gaer gynvarch / Yrien o gaer vaddon / Bosso Iarll rhydychen /

ac a ddaeth yno / kans vn or tair gwledd arbennic ynys prydain oedd honno /

ac nid oedd vn or ty draw ir sbaen / ar a vynai dda / na ddaeth ir wledd honno / i gymryd amravailion roddion ar a vynai bawb / a llawer hevyd a ddaeth yno / i edrych y wledd / heb i gwahawdd /

ac wedi darvod yddynt dreilio y wledd honno / mewn tridiav a thair nos / y pedwrydd dydd i rhodded i rhai a vyssai yn gwsnaythy / dros i llavyr ney i travel / nid amgen / i rhai o naddynt i rhodded dinessydd /

ac a wrthodais [~ wrthodes ] yr archescopaeth / o herwydd gweled vaint a vy armerth y wledd honno / ar gynylleidva / ai darvod mewn tri diav /

ac am hyny / bryssia di ir hynt honno / o herwydd kyttyn yw dy wyr a thi /

ac yn ymyl yno dan y rriw honno i mae bedd Bytta gawr iw weled heddiw ar ymgyvarvod hwnw a vyssai dalm o amser kyn lladdiad yr anghenvil vchod / am Elen nith howel / ar howel hwnw a barodd gwneythyr ylysendy [~ elusendy ] ywch benn bedd Elen ar y mynydd hwnw /

Yna i cafas yn i gyngor fyned i'r lle a elwir Licris, ag yno i buant y nos honno.

Ag o flaen y kyntaf ir oedd Aron ap Kynfarch, brenin yr Alban, CHattwr, iarll Cerniw, a'r fyddin honno oedd o'r tu deau.

a dywedyd wrth y penaithiaid yno / ar vrys yn gorfforol gan hysbyssy yddynt / mae honno oedd y dyrnged a gaent hwy gantho ef /

ac ai lu gantho i burgwyn / i ddarostwng y wlad honno /